Doanh nghiệp Việt đừng ‘đốt tiền’ vào AI một cách vô ích

Đợt sóng AI (Trí tuệ nhân tạo) đang quét qua mọi ngõ ngách của thương trường. Từ quán cà phê vỉa hè đến các phòng họp hội đồng quản trị, đâu đâu cũng thấy bàn về ChatGPT, Gemini hay những “trợ lý ảo” vạn năng.

Với kinh nghiệm từng trải qua nhiều làn sóng công nghệ như Dotcom, Mobile cho đến Blockchain… tôi nhận thấy một tâm lý quen thuộc đang lặp lại: Nỗi sợ bị bỏ lại phía sau (FOMO). Nỗi sợ này dẫn đến một thực trạng đáng báo động: Nhiều doanh nghiệp Việt đang “đốt tiền” vào AI một cách mù quáng theo kiểu phong trào mà thiếu đi chiến lược thực dụng.

Đừng mua “động cơ phản lực” gắn vào “xe bò”

Sai lầm phổ biến nhất là tư duy “Tool-first” (Công cụ đi trước). Nhiều doanh nghiệp chi tiền tấn mua phần mềm xịn, nhưng quy trình nội bộ lại rườm rà, dữ liệu thì rời rạc.

Tuy nhiên, nói như vậy không có nghĩa là chúng ta phải “đóng cửa tu luyện” 2-3 năm để làm sạch dữ liệu rồi mới dám dùng AI. Đó là tư duy bảo thủ sẽ khiến doanh nghiệp mất cơ hội. Giải pháp ở đây là mô hình “Vừa chạy vừa xếp hàng”. Hãy chia dữ liệu và quy trình thành từng đoạn nhỏ. Làm sạch đến đâu, ứng dụng AI đến đó. Vừa làm vừa điều chỉnh (Agile) để thấy hiệu quả ngay, thay vì chờ đợi một sự hoàn hảo không bao giờ đến.

Bài toán “Mì ăn liền” cho doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME)

Với các SME vốn mỏng, đừng mơ mộng tự xây dựng (Build) các mô hình AI riêng biệt tốn kém. Đó là cuộc chơi của những gã khổng lồ.

Thay vào đó, hãy khôn ngoan đứng trên vai người khổng lồ bằng cách sử dụng các giải pháp SaaS (Phần mềm dịch vụ) đã tích hợp sẵn AI. Đây là dạng “mì ăn liền” chất lượng cao. Các công ty công nghệ lớn đã tốn hàng tỷ đô la để tối ưu hóa mô hình, chúng ta chỉ việc trả một chi phí nhỏ để thừa hưởng thành quả đó. Chấp nhận rủi ro phụ thuộc một chút, nhưng đổi lại, doanh nghiệp không mất công “phát minh lại cái bánh xe” và có thể tập trung nguồn lực vào kinh doanh cốt lõi.

Cẩn trọng với “Rác vào – Rác ra” và bẫy bảo mật

Dữ liệu là xăng, AI là động cơ. Xăng bẩn thì động cơ hỏng. Nhưng nguy hiểm hơn cả “xăng bẩn” là việc mang “xăng nhà” đi đổ nhầm chỗ.

Tôi thấy nhiều nhân viên vô tư copy dữ liệu mật, chiến lược kinh doanh, danh sách khách hàng thả vào các công cụ AI trôi nổi miễn phí trên mạng để nhờ xử lý. Đây là một lỗ hổng bảo mật chết người. Nếu muốn dùng AI cho công việc nghiêm túc, hãy chọn mặt gửi vàng ở những tên tuổi đã được bảo chứng về an toàn và tuân thủ dữ liệu (như Gemini, ChatGPT Enterprise, Grok…). Đừng vì tiết kiệm vài đồng chi phí phần mềm mà đánh đổi bằng cả bí mật kinh doanh của công ty.

Đo đếm hiệu quả: Đừng tìm kiếm những thứ xa vời

Nhiều chủ doanh nghiệp than phiền rằng ROI (tỷ suất hoàn vốn) của AI rất mơ hồ. Thực ra, nó chỉ mơ hồ khi bạn kỳ vọng AI sẽ thay đổi vận mệnh công ty sau một đêm.

Chi phí cho các công cụ AI hiện nay đã rất rẻ. Hãy nhìn vào những thứ đo đếm được ngay: Thời gian viết email giảm từ 30 phút xuống 2 phút; thời gian tra cứu văn bản pháp lý giảm từ cả ngày xuống vài giây; nhân viên CSKH trả lời được gấp đôi lượng khách. Đó chính là tiền. Tích tiểu thành đại, việc cắt giảm được các tác vụ đơn giản, lặp lại chính là bước đầu tiên để AI sinh lời.

Thích nghi hay là chết?

Cuối cùng, một sự thật mất lòng nhưng cần phải nói: Không ai được phép đứng yên.

Doanh nghiệp không dùng AI sẽ bị đối thủ bỏ xa về tốc độ và chi phí. Nhân viên không biết dùng AI sẽ bị đào thải bởi những nhân sự biết dùng công cụ này. Đây không phải là lời đe dọa, mà là quy luật tiến hóa của thị trường.

Đừng đợi AI hoàn hảo mới dùng. Đừng đợi công ty bắt buộc mới học. Cả doanh nghiệp lẫn người lao động đều phải hiểu rằng: Nếu không chủ động thay đổi để thích nghi với “cộng sự AI”, chúng ta đang tự tay ký vào bản án lụi tàn của chính mình.